Κανόνες Δικαίου καί Χριστιανική Ἠθική Τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Μάνης κ. Χρυσοστόμου Γ'

     Ὡς εἶναι γνωστόν, δίκαιο εἶναι τό σύνολο τῶν νόμων ἐπί τῇ βάσει τῶν ὁποίων, ρυθμίζεται ἡ ὅλη ὀργάνωση μιᾶς ἀνθρώπινης κοινωνίας. Οἱ πηγές δέ τοῦ δικαίου, ἤτοι οἱ κανόνες δικαίου, εἶναι ὁ νόμος καί τό ἔθιμο. Δηλαδή, ὑπάρχει τό γραπτό δίκαιο σέ μία ὀργανωμένη κοινωνία, οἱ νόμοι, ὡς καί τό ἄγραφο δίκαιο, πού εἶναι τό ἔθιμο. Ἔτσι, ἔχουμε ἐνώπιόν μας τόν ἀνθρώπινο νόμο καί μάλιστα σέ μία συντεταγμένη πολιτεία ἵσταται καί λειτουργεῖ βάσει τῆς διασταυρώσεως τῶν τριῶν λειτουργιῶν, τοὐτέστιν τῆς νομοθετικῆς, τῆς ἐκτελεστικῆς καί τῆς δικαστικῆς.

     Ἀλλά ὑπάρχει καί ὁ θεῖος νόμος. Ὁ νόμος, τόν ὁποῖο ἔδωκε ὁ Θεός, ὁ Δημιουργός τοῦ παντός καί ὁρίζεται ὡς ἡ ὑπερτάτη βουλή τοῦ Θεοῦ. Εἶναι οἱ θεῖες ἐντολές, ἄλλως ἡ χριστιανική διδασκαλία καί εἰδικότερα ἡ χριστιανική ἠθική.

     Ποῖα ὅμως εἶναι τά χαρακτηριστικά γνωρίσματα τῶν νόμων αὐτῶν; Ἀξίζει νά προσέξουμε μερικά ἐξόχως σημαντικά:

α) Ὁ ἀνθρώπινος νόμος εἶναι κατασκεύασμα ἀνθρώπινο, προϊόν κυρίως τῆς νομοθετικῆς λειτουργίας ἑνός κράτους. Ὁ θεῖος νόμος ὅμως εἶναι ἐξ ἀποκαλύψεως. Δέν τόν φτιάξαμε ἐμεῖς. Μᾶς ἐδόθη ἀπό τόν θεῖο Νομοθέτη καί Νομοδότη.

β) Ὁ ἀνθρώπινος νόμος ἔχει κάποιο χρονικό ὅριο. Ὁ θεῖος νόμος εἶναι αἰώνιος.

γ) Ὁ τῶν ἀνθρώπων νόμος εἶναι καιρικός, ἀλλάσσει συνεχῶς. Ὁ θεῖος εἶναι ἀμετάβλητος καί ἀναλλοίωτος.

δ) Ὁ ἀνθρώπινος εἶναι ἐλλιπής καί ἀνεπαρκής. Ὁ θεῖος νόμος τέλειος.

ε) Σχετικά γιά τόν ἀνθρώπινο νόμο καί τήν συμμόρφωση του  σ’ αὐτόν χρησιμοποιεῖται ὁ ἐξαναγκασμός. Ὁ θεῖος νόμος ἀντιθέτως δέν ἐπιβάλλεται. Ἐμπεριέχει τήν ἐλευθερία τῆς συμμορφώσεως καί ἐφαρμογῆς.

ϛ) Ὁ σκοπός τοῦ ἀνθρωπίνου νόμου εἶναι ἡ κοινωνική εἰρήνη καί τάξη στήν Πολιτεία, ἡ ἁρμονικὴ συμβίωση τῶν ἀνθρώπων, γιά νά μή καταστεῖ ἡ κοινωνία μία ζούγκλα. Ὁ θεῖος νόμος φέρει βέβαια τήν εἰρήνευση στήν κοινωνία, ἀλλ’ ἔχει ἄλλο σκοπό. Ἀποβλέπει στή σωτηρία τῆς ψυχῆς τοῦ ἀνθρώπου, στήν ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι ζωή, στήν κατάκτηση τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν. Γι' αὐτό καί ὁ μέν νόμος τῶν ἀνθρώπων ἔχει ἐνδοκοσμικό χαρακτῆρα, ὁ δέ θεῖος νόμος ὑπερβατικό. Ἄλλο τό ἕνα, ἄλλο τό ἄλλο. Ἔτσι, εἶναι ἀνύπαρκτες οἱ ἔννοιες ψυχή, μετάνοια, ἀγάπη, πνευματική ζωή, μυστήριο, ἀνάσταση στήν ἀνθρώπινη – κρατική νομοθεσία. Καί δέν θά μποροῦσε νά ἦταν διαφορετικά. Οἱ παραπάνω βαθύτατες πνευματικές ἔννοιες ἔρχονται ἀπό τόν Νομοθέτη τοῦ Οὐρανοῦ.

     Βέβαια, ἕνα ὑπόστρωμα τῆς θείας νομοθεσίας ὑφίσταται σ' ὅλους τούς κανόνες δικαίου, τούς κοσμικούς νόμους, ὡς πρωταρχική θεία ἐπιταγή δικαίου. Ἄλλωστε ὑπάρχει καί τό λεγόμενο «φυσικό δίκαιο», τό ἔμφυτο σέ κάθε ἀνθρώπινη ὕπαρξη, τό ἄθροισμα τῶν ἠθικῶν ἐπιταγῶν, οἱ ὁποῖες ἐκπηγάζουν ἀπό τήν συνείδηση, τήν ὁποία ἐνέβαλε σέ κάθε ἀνθρώπινη ψυχή ὁ Θεός.

Πρόβλημα ὅμως γεννᾶται, ὅταν καταφανέστατα ὁ ἀνθρώπινος νόμος ἀντιστρατεύεται τόν θεῖο. Ἄλλα κελεύει καί διατάσσει ὁ κοσμικός νόμος καί ἄλλα συμβουλεύει καί προτείνει ὁ θεῖος. Καί πολλάκις τίθεται καί τό ἐρώτημα: Ὁ ἀνθρώπινος νόμος συντελεῖ στήν ἀνόρθωση τοῦ ἀνθρώπου δηλ. προάγει ἠθικῶς τήν κοινωνία ἤ εἶναι μία ἔννομη ἀδικία; Ἐπιπλέον, ὑπάρχει καί ἡ διαπίστωση τῆς διαστρέβλωσης τοῦ καλοῦ καί τῆς ἀποδοχῆς τοῦ κακοῦ. Καί βέβαια, γιά ὅλα αὐτά, οἱ αἰτιολογίες καί προφάσεις ὑπάρχουν, ὅπως ἡ πιό εὔκολη, ὅτι οἱ συνθῆκες τῆς κοινωνίας ἀλλάσσουν καί πρέπει νά προσθέσουμε νέα ἤθη καί ἄλλους τρόπους διαβίωσης.

Ἄς ἑστιάσουμε τώρα τήν προσοχή μας στό θέμα Χριστιανική Ἠθική.

Κατ' ἀρχήν, ἡ λέξη «ἠθική», ἀπό μόνη της, χωρίς τόν προσδιορισμό «χριστιανική», παράγεται ἀπό τήν λέξη «ἦθος», πού εἶναι ἐκτενέστερος τύπος τῆς λέξεως «ἔθος». Ὑπάρχει δηλαδή, ἕνας σύνδεσμος τῆς ἔννοιας τῆς ἠθικῆς μέ τό ἔθος καί τό ἦθος. Καί ἡ λέξη ἦθος ἐκ τοῦ ἔθους, σημαίνει βασικά τόν τρόπο τοῦ σκέπτεσθαι καί ἐνεργεῖν, ὡς ἄτομο καί ὡς μέλος μιᾶς κοινωνίας. Εἶναι ἡ συνήθεια πού διαμορφώνεται μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου. Τό ἦθος τό διαμορφώνει ἡ κληρονομικότητα, ἡ ἀγωγή ἀπό τήν παιδική ἡλικία, ὁ χαρακτῆρας, ἡ παιδεία, ὁ ψυχικός καί συναισθηματικός ἐσωτερικός κόσμος, τό ὅλο κοινωνικό περιβάλλον. Μάλιστα προσφυέστερος εἶναι ὁ ἑλληνικός ὅρος Ἠθική. Γράφει ὁ Ἀριστοτέλης: «... ἡ δέ ἠθική ἐξ ἔθους περιγίγνεται, ὅθεν καί τοὔνομα ἔσχηκεν μικρόν παρεκκλῖνον ἀπὸ τοῦ ἔθους»¹. Οἱ ἄλλοι ὅροι στίς εὐρωπαϊκές γλῶσσες Ethik, Moral καί Sittenlenhre, ἀπ' αὐτούς, οἱ δύο τελευταῖοι δέν εἶναι ἐπακριβῶς ὀρθοί, διότι οἱ λέξεις mor καί sitte ἀπ' ὅπου προέρχονται, δηλώνουν κάτι τό ἐξωτερικό καί μόνο, ἐνῶ μέ τόν ὅρο Ἠθική ἔχουμε ἀναφορά στήν ὅλη ἀνθρώπινη ὕπαρξη². Μάλιστα, ἀρχίζει ἀπό τήν παιδική ἡλικία. Ἔπειτα, μεγάλη ἐπίδραση ἀσκεῖ στήν προσωπικότητα τοῦ κάθε ἀνθρώπου καί ἡ κοσμοθεωρία πού θά ἀποκτήσει, τά φιλοσοφικά ρεύματα, οἱ διάφορες ἰδεολογίες, τά διεθνῆ γεγονότα, ἡ ὅλη συμπεριφορά τῶν συνανθρώπων. Κοντά στό ἦθος καί τήν ἠθική εἶναι καί τό ἔθιμο, τό ὁποῖο δημιουργεῖται σύν τῷ χρόνῳ, ὡς βούληση μιᾶς κοινωνίας. Ἀργότερα ἔρχεται καί ὁ νόμος, ὡς τό γραπτόν πλέον δίκαιο.

     Ἔτσι, ὅταν μιλᾶμε γιά ἠθική, γενικά, εἶναι ἀπό ἐπιστημονική ἄποψη, θά λέγαμε, ἡ μελέτη τῶν ἀνθρωπίνων πράξεων καί περαιτέρω ἡ ἀξία ἤ ἀπαξία αὐτῶν. Εἶναι ἡ ὅλη συμπεριφορά μας. Κινεῖται μεταξύ τοῦ τί εἶναι τελικά ὀρθό καί τί λάθος, τί εἶναι καλό καί τί κακό₃. Ὡς θεμελιωτές δέ τῆς ἠθικῆς θεωροῦνται κυρίως οἱ: Δημόκριτος, Σωκράτης, Πλάτων, Ἀριστοτέλης, Ἐπίκουρος. Σχετικά ἔπειτα μέ τήν ἔννοια καί τό περιεχόμενο τῆς ἠθικῆς στούς αἰῶνες τῆς Μεταρρύθμισης στόν εὐρύτερο εὐρωπαϊκό χῶρο ἔχουμε σημαντικές ἀπόψεις τῶν φιλοσόφων καί συγγραφέων, ὅπως Hobbes, Hume, Schopenhauer, Nietzsche, Hegel καί ἄλλων. Ἀλλά θά μακρύνει ὁ λόγος στήν ἐξέταση αὐτῶν.   

Ὑφίσταται βέβαια μία σχέση δικαίου καί ἠθικῆς καί αὐτή ἡ σχέση εἶναι ἐξόχως σημαντική διότι ἔχει ἀναφορά στό κῦρος τῶν δύο αὐτῶν ἀξιῶν. Οὐδόλως πρέπει νά περιφρονεῖται ἡ ἀξία καί ἡ δύναμη οὔτε τῆς ἠθικῆς, οὔτε τοῦ δικαίου, καθ' ὅτι θά ἔχουμε ὡς ἀποτέλεσμα νά ὁδηγούμεθα στήν μή ἠθική καί στό ἄδικο καί ἐν τέλει στόν μηδενισμό, ἄλλως στήν ἀπανθρωπία.

Καί ὅπου ἡ σχέση μεταξύ ἠθικῆς καί δικαίου ἀτονεῖ ἤ διαταράσσεται, ὁ πολιτισμός ἐν γένει εἰσέρχεται στό στάδιο παρακμῆς, παύει νά εἶναι δημιουργικός ἐν πνευματικῇ ἐννοίᾳ καί ἐκπίπτει σέ ἐξωτερικό, τεχνικό ἁπλῶς πολιτισμό. Δέν μποροῦμε αὐθεντικῶς νά ἔχουμε δίκαιο χωρίς ἠθική καί ἠθική χωρίς δίκαιο. Τά δύο αὐτά μεγέθη συνεργάζονται. Ὁ σύνδεσμος δέ ἠθικῆς καί δικαίου δέν αἴρει τήν αὐτοτέλειά τους καί δέν περιορίζει τήν ἀνθρώπινη ἐλευθερία ἀλλά ὡς ἔλεγε ὁ Γκαῖτε: «Ἐλεύθεροι γινόμεθα, ὄχι ἐάν δέν ἀναγνωρίζομεν τίποτα ὑπεράνω ἡμῶν, ἀλλ' ἐάν λατρεύωμεν μέ σεβασμό κάτι, πού εὑρίσκεται πέραν ἡμῶν καί ὑπεράνω μας». 

Εἰδικότερα, τώρα, χριστιανική ἠθική εἶναι ἡ ἠθική, πού ἔχει ὡς βάση τήν χριστιανική διδασκαλία. Εἶναι ὁ ἐν Χριστῷ βίος. Ἀντλεῖ τό περιεχόμενό της ἀπό τό Ἱερό Εὐαγγέλιο. Στηρίζεται στή θεία ἀποκάλυψη καί στή πίστη.

     Ὑπάρχει βέβαια καί ἠθική ἐκτός τοῦ Εὐαγγελίου. Τίς βασικές ἀρετές πού διαγράφονται στήν ἠθική ὑπό τήν γενική ἔννοια τοῦ ὅρου, τίς βρίσκουμε στήν ἀρχαία ἑλληνική φιλοσοφία, σέ παραδόσεις καί νομοθετήματα λαῶν, ἀλλά αὐτές εἶναι σχετικές καί ἀτελεῖς.

Ἐδῶ μιλοῦμε γιά τήν Χριστιανική Ἠθική πέραν τῆς Φιλοσοφικῆς Ἠθικῆς. Ἡ μέν πρώτη ἐρείδεται καί ἐκφράζει τήν χριστιανική διδασκαλία. Ἡ ἄλλη ἔχει ὡς περιεχόμενο ἀπόψεις καί γνῶμες φιλοσόφων ἠθικολόγων πού μπορεῖ καί νά ἀπαρνοῦνται τήν πνευματική φύση τοῦ ἀνθρώπου καί νά υἱοθετοῦν καί αὐτά τόν ὑλισμό.

Ἐν προκειμένῳ, ὀφείλομε κατά τήν ἄποψίν μας νά ὑπογραμμίσουμε ὅτι ἡ πληρότητα καί ἡ ἀνωτερότητα τῶν ἀρετῶν βρίσκεται στήν τέλεια χριστιανική διδασκαλία. Γι' αὐτό, γιά τήν Χριστιανική Ἠθική, οἱ ἀρετές εἶναι καρποί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὡς μᾶς τό διατυπώνει ὁ Ἀπ. Παῦλος στό πέμπτο κεφάλαιο στήν πρός Γαλάτας ἐπιστολή του. Ἔτσι ὑπάρχει εἰδοποιός διαφορά μεταξύ χριστιανικῆς καί φιλοσοφικῆς ἠθικῆς ἤ ἄλλης ἰδεολογικῆς ἠθικῆς. Ἡ Χριστιανική Ἠθική δέν εἶναι ἠθικολογία, οὔτε περιπτωσιακός σχολαστικισμός, ἀλλ' εἶναι μία ἐσωτερική ἀναγέννηση τοῦ ἀνθρώπου πού πιστεύει στό Χριστό καί πράττει σύμφωνα μέ τό θεῖο θέλημα.

Ἡ Χριστιανική Ἠθική, δηλαδή, δέν εἶναι κάποιο ἀνθρώπινο ἰδεολογικό κατασκεύασμα. Δέν ἀπηχεῖ γνῶμες πολιτικῆς χροιᾶς ἤ κάποιων διανοουμένων, πού σήμερα λένε τό ἄλφα καί αὔριο τό βῆτα. Ἡ χριστιανική ἠθική ἔχει σαφῶς χριστοκεντρικό χαρακτῆρα. Ἀκρογωνιαῖος λίθος εἶναι ὁ Ἀναμάρτητος Χριστός, ὁ Αἰώνιος Διδάσκαλος, τοῦ Ὁποίου τά λόγια, τά ρήματα Αὐτοῦ εἶναι αἰώνια. Γι' αὐτό, τήν χριστιανική ἠθική τήν ἀποκαλοῦμε καί κατά Χριστόν ζωή.

     Γιά τήν ὑποδήλωση, μάλιστα, τῆς ἠθικῆς αὐτῆς χρησιμοποιήθηκαν καί ἄλλες ἐκφράσεις ἀπό τούς ἁγίους Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως «ζῆν κατά Θεόν», «ζωή ἐν Χριστῷ», «περιπατεῖν ἐν φωτί» κἄ.

Θά τεθεῖ ὡστόσο τό ἐρώτημα: Ποῦ θά βροῦμε ἀποτυπωμένη τήν χριστιανική ἠθική; Καί ἀπαντοῦμε. Κατ' ἀρχήν, ἡ χριστιανική ἠθική εἶναι ἡ «ὁδός τοῦ Χριστοῦ», τό Εὐαγγέλιό Του, οἱ θεῖες ἐντολές Του. Κατ’ ἀκολουθίαν, μέσα στό Ἱερό Εὐαγγέλιο θά βροῦμε ὁλάκερη τήν Χριστιανική Ἠθική. Πηγή, λοιπόν, εἶναι ἡ Ἁγία Γραφή καί ἡ Ἱερά Παράδοση, γιατί ἡ ἠθική τῆς πίστεως εἶναι ἀναπόσπαστα συνδεδεμένη μέ τήν ὀρθόδοξη θεολογία. Μή ξεχνᾶμε, ὅτι ἡ ὅλη δογματική διδασκαλία εἶναι συνδεδεμένη μέ τήν Ἠθική. Ποτέ πράξη καί δόγμα δέν ἀνεξαρτοποιοῦνται, ἀλλ' ἐκλαμβάνονται πάντοτε ὡς ζωή ἐν τῷ δόγματι. Αὐτό συνιστᾶ τήν θεοσέβεια. Ἔπειτα, οἱ Ἱεροί Κανόνες ἀναφέρονται σέ πρακτικά ζητήματα, τοῦ κατά Χριστόν βίου τῶν ἀνθρώπων. Οἱ ἅγιοι Πατέρες ἐπίσης τῆς Ἐκκλησίας παρέδωσαν καί σπουδαιότατα συγγράμματα μέ περιεχόμενο τήν χριστιανική ἠθική, ἀλλά καί στήν ὅλη τους διδασκαλία ἐντρυφοῦμε σέ θέματα ἤθους. Ἔχουμε καί εἰδικά ἔργα ὅπως εἶναι: τά «Ἠθικά» τοῦ Μεγ. Βασιλείου, τά «Ἠθικά ποιήματα» τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, τά «Ἠθικά κεφάλαια» τοῦ ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ, τά «Ἠθικά» τοῦ ἁγίου Συμεών τοῦ νέου Θεολόγου, ἡ «Χριστιανική Ἠθική» τοῦ Ἁγίου Νεκταρίου κἄ.

Ἔπειτα, οἱ ἴδιοι οἱ βίοι τῶν ἁγίων εἶναι ἠθική. Τό κάθε Συναξάριο περιέχει χριστιανική ἠθική. Ἡ ἀσκητική γραμματεία, ὅπως ἡ Κλίμακα τοῦ ἁγ. Ἰωάννου τοῦ Σιναΐτου, ἡ Φιλοκαλία τῶν ἱερῶν Νηπτικῶν, ὁ Εὐεργετινός, ὁ Ἀόρατος Πόλεμος τοῦ ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου κἄ.

Ἀλλά καί ἄλλο ἐρώτημα προβάλλει: Μήπως σήμερα πού ἔχουν ἀλλάξει οἱ καιροί, θά πρέπει καί ἡ Ἐκκλησία στήν ἐφαρμογή τῆς ἠθικῆς νά δείχνει πιό κοντά στόν σύγχρονο ἄνθρωπο πού ἔχει τόσες δυσκολίες καί τόσους πειρασμούς;

Ὅμως, τί θά πεῖ «ἔχουν ἀλλάξει οἱ καιροί»; Τί θά πεῖ «πιό κοντά στόν ἄνθρωπο»; Πάντοτε οἱ δυσκολίες, οἱ πειρασμοί ὑπῆρχαν, γιατί ὁ πειραστής ἀρχῆθεν ὑπάρχει καί συνεχῶς κάμνει τίς ἐπιθέσεις του στόν ἄνθρωπο. Ἀλλά καί ἡ Ἐκκλησία ἀείποτε εἶναι γιά τόν ἄνθρωπο. Διηνεκῶς δίπλα του, ὡς «καλός ποιμήν», ὡς «καλός Σαμαρείτης». Μή ξεχνᾶτε, ὅτι ἡ Ἐκκλησία ὡς «Θεῖον, ἱερόν καί αἰώνιον Καθίδρυμα» διέπεται ὑπό θεοσυστάτων ἠθικῶν ἀρχῶν καί κανόνων, τούς ὁποίους Αὐτός Οὗτος, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοι καί οἱ θεοφόροι Πατέρες ἐθέσπισαν ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ.

     Ἔπειτα, ἡ Χριστιανική Ἠθική δέν εἶναι ἄρνηση, ἀλλά θέση, πνευματικός ἀγῶνας μέ βάση τήν μετάνοια, ἕνα δημιουργικό ἔργο, ὑπεύθυνο «ἐργόχειρο», ὅπως λένε οἱ νηπτικοί πατέρες, καί συνειδητή προσωπική πορεία πρός τό «πλήρωμα» τοῦ νόμου, τήν ἀλήθεια καί τήν ἀγάπη.

     Ὀφείλουμε ἀκόμη, νά γνωρίζουμε ὅτι ἡ Χριστιανική Ἠθική, ἄλλως οἱ θεῖες ἐντολές, ἀπαιτοῦν οἰκειοθελῆ συμμόρφωση, διότι ἀναγκαστική συμμόρφωση διατάσσει μόνον ὁ νόμος τοῦ κράτους. Στίς θεῖες ἐντολές ἀντίθετα ὑπάρχει τό γεγονός τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀνθρώπου, λειτουργεῖ τό αὐτεξούσιο τοῦ ἀνθρώπου. Ἰσχύει τό, «ὅστις θέλει», καί ἀκολουθεῖ τόν Χριστό καί ἐφαρμόζει τήν διδασκαλία Του. Ὁ Χριστός κανένα δέν ἐξαναγκάζει σέ σωτηρία.

*

     Ἄς ἔλθουμε τώρα σέ εἰδικότερα θέματα. Στό Α’ Μέρος θά ἐξετάσουμε, ποιά εἶναι ἡ θέση τῆς χριστιανικῆς ἠθικῆς γιά τήν ζωή καί τόν θάνατο τοῦ ἀνθρώπου; Τί λέγει γιά τήν κυοφορία, γέννηση, ἄμβλωση, γιά τό τέλος τοῦ ἀνθρώπου δηλαδή τόν φόνο, τήν αὐτοκτονία, τήν ποινή τοῦ θανάτου, τήν εὐθανασία, τήν καύση τῶν νεκρῶν. Εἶναι ζωτικά θέματα αὐτά πού ἀπασχολοῦν τήν κοινωνία μας καί βέβαια σχετίζονται καί μέ τούς κανόνες δικαίου.

     Ὅπως, ὅμως, διαπιστώνουμε, αὐτά εἶναι θέματα πού ἀφοροῦν τήν ὅλη ὀντολογική ὑπόσταση τοῦ ἀνθρώπου. Τό λέγω τοῦτο, γιατί κατ' ἀρχήν, ὀφείλουμε νά γνωρίζουμε, ὅτι ὁ ἄνθρωπος δέν εἶναι ἁπλῶς ἕνα βιολογικό ὄν, οὔτε μόνο ὕλη, σῶμα, δηλαδή αὐτό πού βλέπουμε, ὄν αὐθύπαρκτο καί ἀνεξάρτητο ἀπό τήν θεία δημιουργία. Δέν εἶναι μία τυχαία ὕπαρξη ζωῆς κάποιων ἐτῶν, ὅπου ξαφνικά σβήνει καί χάνεται. Ὄχι. Ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἡ «κορωνίδα τῆς θείας δημιουργίας»⁴, πλασμένος μέ τήν σοφία τοῦ Θεοῦ, μέ θνητό μέν σῶμα ἀλλά καί ἀθάνατη ψυχή, μέ δόξα καί τιμή στεφανωμένος ἀπό τόν Πλάστη Του, τόν Θεό. Εἶναι πλασμένος «κατ’ εἰκόνα καί καθ’ ὁμοίωσιν»⁵ Θεοῦ. Ὁ ἄνθρωπος εἶναι σῶμα καί ψυχή. Ἔχει θέση στήν ὅλη δημιουργία καί κτίση καί συνάμα θεῖο προορισμό. Ἐκεῖ θά στηριχθοῦμε, γιά νά δώσουμε τίς ἀπαντήσεις πού χρειάζονται πρός κατανόησιν καί ἀπορρέουν βέβαια ἀπό τήν Χριστιανική Ἠθική.

     α). Τό πρῶτο θέμα εἶναι ἡ κυοφορία καί ἡ γέννηση τοῦ ἀνθρώπου. Ἐδῶ ἡ Χριστιανική Ἠθική θά ἔλθει καί θά πεῖ ὅτι ἡ τεκνογονία εἶναι εὐλογία τοῦ Θεοῦ. Εἶναι ὁ καρπός τῆς ἕνωσης τῶν συζύγων μετά ἀπό τό εὐλογημένο μυστήριο τοῦ γάμου καί ἔκφραση τῆς μετοχῆς τους στό δημιουργικό ἔργο τοῦ Θεοῦ. Ἔτσι ἡ Χριστιανική Ἠθική θά δείξει, ὅτι ἡ ἀποφυγὴ τῆς τεκνογονίας εἶναι μία μορφή ἐγωϊστικῆς κατάστασης. Ἡ κυοφορία τῆς γυναίκας εἶναι εὐλογημένο γεγονός, ὡς καί ἡ γέννηση ἑνός ἀνθρώπου. Καί τά δύο γεγονότα περικλείουν κατά τήν Χριστιανική Ἠθική μία ἱερότητα καί ἐξ αὐτῆς ἔρχεται ὁ σεβασμός καί ἡ ἀξία τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης. Εἶναι ὁ σεβασμός τῆς ζωῆς. Τό κυοφορούμενο, ἄλλως τό ἔμβρυο, ἅμα τῇ συλλήψει του εἶναι ἄνθρωπος. Ἄνθρωπος μέ σῶμα καί ψυχή. Ὁ Ἱ. Δαμασκηνός λέγει: «Ἅμα τό σῶμα καί ἡ ψυχή πέπλασται˙ οὐ τό μέν πρῶτον, τό δέ ὕστερον»⁶. Ἔτσι ἡ διακοπή τῆς κυοφορίας εἶναι διακοπή τῆς ζωῆς. Γιά τήν Χριστιανική Ἠθική, ἡ ἔκτρωση ἤ ἄμβλωση εἶναι μέγιστη ἁμαρτία. Ὑπάρχει ἐπίσης καί ὁ 91^ος κανόνας τῆς Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου⁷ πού τό διακελεύει αὐτό. Εἶναι λανθασμένη γιά τήν Χριστιανική Ἠθική ἡ ἄποψη, ὅτι τό ἔμβρυο ἀνήκει, ὡς ἰδιοκτησία τρόπον τινά , στήν κυοφοροῦσα γυναῖκα. Δέν ἀνήκει οὔτε στή γυναῖκα, οὔτε στόν ἄνδρα. Ἀνήκει στόν Θεό, ὡς ξεχωριστή ζωντανή ὕπαρξη. Ἀπό τήν ἄποψη τῶν κανόνων δικαίου ὁ Ποινικός Κώδικας στό 2ο μέρος τοῦ 15ου κεφαλαίου ὁρίζει τά σχετικά, μέ τίς προσβολές τοῦ ἐμβρύου.  

     β). Γιά τά ἄλλα θέματα, ἡ Χριστιανική Ἠθική διδασκαλία εἶναι σαφής. Ἡ ἀνθρωποκτονία, δηλαδή ἡ ἀφαίρεση τῆς ζωῆς τοῦ συνανθρώπου μας συνιστᾶ μέγιστη ἁμαρτία. Ἀποκαλεῖται καί φόνος καί ὅταν αὐτός πού χρησιμοποιεῖ γιά τήν πράξη του αὐτή δόλια μέσα, ὀνομάζεται καί δολοφονία. Ἡ ἀνθρωποκτονία εἶναι τό πρῶτο ἔγκλημα, πού διεπράχθη στήν ἀνθρώπινη ἱστορία, ὅταν ὁ Κάϊν σκότωσε τόν ἀδελφό του τόν Ἄβελ. Καί βέβαια ἔλαβε τήν τιμωρία, τήν κατάρα τοῦ Θεοῦ. Ἦταν «στένων καί τρέμων»⁸. Στίς Δέκα Ἐντολές ὑπάρχει σαφέστατα ἡ θεία ἕκτη ἐντολή «οὐ φονεύσεις»⁹.

     γ). Στή συνέχεια, ἡ αὐτοκτονία ἐπίσης εἶναι ἁμαρτία. Συνιστᾶ περιφρόνηση τῆς ζωῆς πού ὁ Θεός μᾶς ἔδωκε. Δέν ἔχουμε κανένα δικαίωμα νά ἀφαιρέσουμε τή ζωή μας, τό πολύτιμο αὐτό θεῖο ἀγαθό. Ἡ βαρειά αὐτή σκέψη τῆς αὐτοκτονίας ἤ αὐτοχειρίας προέρχεται ἀπό τόν διάβολο, ὁ ὁποῖος «ἀπ' ἀρχῆς εἶναι ἀνθρωποκτόνος»¹⁰. Αὐτός φέρει τήν ἀπογοήτευση, τήν ἀπελπισία, τήν δειλία, τήν κατάθλιψη, τήν ψυχική πάθηση.

     δ). Ἔπειτα κατά τήν χριστιανική ἠθική ἡ ποινή τοῦ θανάτου δέν εἶναι ἀποδεκτή. Ποιός ξέρει, μέχρι τήν τελευταία στιγμή, ὑπάρχει ἡ διόρθωση καί τό μέγεθος τῆς μετάνοιας¹¹.

     ε). Ἕνα ἄλλο μεγάλο θέμα εἶναι τό δικαίωμα τοῦ ἀνθρώπου ν' ἀποφασίσει γιά τόν θάνατό του. Ἐν προκειμένῳ, ἀναφερόμαστε σέ ἀσθενεῖς, πού δέν εἶναι πλέον σέ θέση οἱ ἴδιοι νά λάβουν ἀποφάσεις γιά τή ζωή τους καί ἡ ἀπόφαση, ἡ εὐθύνη μετατίθεται σέ τρίτο πρόσωπο, συγγενῆ, ἰατρό ἤ νοσηλευτικό προσωπικό. Τό θέμα εἶναι πράγματι μεγάλο, δυσχερές καί λεπτότατο. Ἔχουμε βέβαια ἀπό ἄποψη νομική, τή Σύμβαση τοῦ Ὀβιέδο γιά τά ἀνθρώπινα δικαιώματα καί τήν βιοϊατρική, πού ἡ Ἑλλάδα κύρωσε τό 1998 καί τίς διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ Κώδικα, ἀλλά αὐτά ὅλα τά νομικά κείμενα δέν καλύπτουν ὅλες τίς πλευρές καί καταστάσεις τοῦ θέματος.

     Ἔτσι μιλᾶμε πρῶτον, γιά ἐνεργητική εὐθανασία, πού εἶναι ἡ ἄμεση καί ἐπίμονη ἀπαίτηση τοῦ θύματος καί αἰσθήματα οἴκτου τοῦ δράστη, ἀλλά αὐτή θεωρεῖται ὡς ἀνθρωποκτονία (εἶναι τό ἄρθρο 300 τοῦ Π.Κ.), δεύτερον, γιά τήν ἔμμεση εὐθανασία, πού πρόκειται γιά τήν καταπολέμηση τῶν πόνων μέ φάρμακα μέ ἐνδεχόμενο τό γεγονός τῆς ἐπέλευσης τοῦ θανάτου καί γιά τήν τρίτη περίπτωση εὐθανασίας, ἡ ὁποία εἶναι ἡ παθητική εὐθανασία, ὅπου στήν περίπτωση τοῦ ἀσθενοῦς δέν ἔχει νόημα ἡ παράταση τῆς ζωῆς, πού σιγά – σιγά σβήνει, ὁπότε ἀποφασίζεται ἡ παράλειψη ἰατρικῶς καί τεχνητῶς αὐτῆς τῆς παράτασης -  διατήρησης τῆς ζωῆς, βέβαια πάντοτε μέ ὡρισμένες προϋποθέσεις. Ἀλλά ὁ θάνατος ἐπέρχεται. Ἔχει συντελεστεῖ εὐθανασία. Ὅμως, ἡ εὐθανασία εἶναι μή ἀποδεκτή πράξη γιά τήν χριστιανική ἠθική¹². Εἶναι μία ἐνέργεια ὡς παραίτηση ἀπό τή ζωή. Εἶναι «εἶδος αὐτοκτονίας», θανάτωσης. Ἐδῶ ἔχουμε πλέον στό δύσκολο αὐτό ζήτημα μία καταστρατήγηση τῆς ἱερότητας τοῦ προσώπου καί τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ. Διότι ὁ Θεός ξέρει τό γιατί. Ἐκεῖνος κατευθύνει τά πάντα. Ἀφοῦ «καί αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς πᾶσαι ἠριθμημέναι εἰσί»¹³. Ἄς θυμηθοῦμε ἐν προκειμένῳ καί τήν μεγίστη δοκιμασία τοῦ Ἰώβ. Μέ ὅσα ὑπέφερε δέν ἔδωσε τέλος στή ζωή του, παρ’ ὅτι καί αὐτή ἡ γυναῖκα του τοῦ εἶπε: «εἶπόν τι ρῆμα πρός Κύριον καί τελεύτα». Καί ἐκεῖνος ἀπήντησε: «Ἵνα τί ὥσπερ μία τῶν ἀφρόνων γυναικῶν ἐλάλησας οὕτως; εἰ τά ἀγαθά ἐδεξάμεθα ἐκ χειρός Κυρίου, τά κακά οὐχ ὑποίσομεν; ἐν πᾶσι τούτοις τοῖς συμβεβηκόσιν αὐτῷ οὐδέν ἥμαρτεν Ἰώβ τοῖς χείλεσιν ἐναντίον τοῦ Θεοῦ»¹⁴. Πολλά τοῦτο μᾶς διδάσκει. Ἔπειτα, ἐμεῖς ὡς ἄνθρωποι, ἀδυνατοῦμε νά προσδιορίσουμε μέ ἀπόλυτη βεβαιότητα τήν ὥρα τοῦ θανάτου μας. Ἄς ἀφήνουμε, συνεπῶς, τά κεφαλαιώδη θέματα στό Θεό. Καί ὁ θάνατος εἶναι μυστήριο.

     ϛ). Τέλος, ὅσον ἀφορᾶ  στό θέμα τῆς καύσης τῶν νεκρῶν, ἐδῶ ἡ χριστιανική ἠθική παροτρύνει στόν ἐνταφιασμό τοῦ νεκροῦ σώματος καί ὄχι στήν καύση. Τό παράδειγμα τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἡ βάση, ἀφοῦ ὁ Κύριος τέθηκε στό τάφο καί ἐξ αὐτοῦ ἀναστήθηκε. Καί ὅλοι οἱ ἅγιοι τάφηκαν. Εἶναι ὁ σεβασμός στό ἀνθρώπινο σῶμα, πού εἶναι «ναός τοῦ Ἁγ. Πνεύματος»¹⁵, κατά τόν Ἀπόστολο τῶν Ἐθνῶν Παῦλο καί τό τιμοῦμε καί ἡ ταφή ἔρχεται, ὡς ὁ κόκκος πού θάπτεται στή γῆ καί πάλιν βλαστάνει καί μᾶς δείχνει τήν ἐλπίδα, πού πρέπει νά ἔχουμε στήν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν στή νέα ζωή, ἐνῶ ἡ καύση ἀνάγει τόν νοῦ στήν ἰδέα τῆς ἀνυπαρξίας, πού εἶναι σαφῶς ἀντιχριστιανική. Ἡ ταφή τῶν προσφιλῶν νεκρῶν μας ἀποτελεῖ μακροχρόνια παράδοση τῆς Ἐκκλησίας. Ἔτσι «ἡ Ἐκκλησία ἀρνεῖται τήν καύση, ἐπειδή ἀρνεῖται τό ἀμετάκλητο ἀνθρώπινο τέλος καί τήν βία πρός τό ἀνθρώπινο πρόσωπο»¹⁶. Οὕτω σεβόμεθα τό ἀνθρώπινο σῶμα καί κατ' ἀκολουθίαν καί τά ἱερά λείψανα τιμοῦμε καί προσκυνοῦμε καί ὁ Ἱ. Χρυσόστομος θά ὑπογραμμίσει μάλιστα ὅτι «πρός ἀνατολάς τήν σορόν κειμένη, σχηματίζομεν, τήν ἀνάστασιν αὐτοῦ διά τοῦ σχήματος προσημαίνοντες»¹⁷. Θέλουμε δέ καί τόν τάφο πρός τήν καλή παρηγορία καί παραμυθία.

*

     Στό Β’ Μέρος ἀξίζει νά προσέξουμε τί ἀποφαίνεται ἡ Χριστιανική Ἠθική γιά τά θέματα τῆς γενετήσιας ἐλευθερίας καί ζωῆς καί οἰκογένειας. Ἐδῶ, τρία θέματα γιά τήν χριστιανική ἠθική, εἶναι τά βασικότερα. Εἶναι ἡ πορνεία, ἡ μοιχεία καί ἡ ὁμοφυλοφιλία. Βέβαια ὑπάρχουν καί ἄλλα, ὅπως εἶναι ὁ βιασμός, ἡ παιδεραστία, ὁ γυμνισμός, ἡ αἱμομειξία, ἡ προσβολή τῆς γενετήσιας ἀξιοπρέπειας, ἡ πορνογραφία ἀνηλίκων, ἡ ἔκθεση καί τό ἐμπόριο βρέφους, ἡ ἐν γένει ἀσέλγεια καί ἀκολασία καί ἄλλα εἰδεχθῆ καί βδελυρά. Ὅλα αὐτά εἶναι ἀποδοκιμαστέα ἀπό τό Εὐαγγέλιο καί τήν ἐν γένει Χριστιανική Ἠθική. Ὡστόσο, λίγα περισσότερα νά διατυπώσουμε γιά τά τρία πρῶτα θέματα, πού σᾶς ἀνέφερα. Καί τά τρία εἶναι μεγάλα ἁμαρτήματα. Ἡ πορνεία ἀποτελεῖ ἐκτροπή τῆς γενετήσιας λειτουργίας καί ἐξευτελισμός τοῦ προσώπου. Σαφῶς καταδικάζεται στήν Ἁγία Γραφή¹⁸. Δεύτερον, ἡ μοιχεία, πού εἶναι ἁμάρτημα γιά τήν Ἐκκλησία, ἀλλά δέν εἶναι ἐγκληματική πράξη γιά τόν Ποινικό Κώδικα, εἶναι ἡ γενετήσια σχέση τοῦ ἑνός ἀπό τούς δύο νομίμους συζύγους μέ ἕνα τρίτο πρόσωπο. Γιά τήν χριστιανική ἠθική εἶναι ἁμάρτημα. Ὁ Ἀπ. Παῦλος μᾶς λέγει ὅτι: «Τίμιος ὁ γάμος καί ἡ κοίτη ἀμίαντος» (=ἀμόλυντος)¹⁹. Σαφής, ἐν προκειμένῳ, εἶναι ἡ ἐντολή τοῦ Θεοῦ: «Οὐ μοιχεύσεις»²⁰. Καί τρίτον, ἡ ὁμοφυλοφιλία ἐπίσης γιά τήν Χριστιανική Ἠθική εἶναι ἁμαρτία. Θεωρεῖται, ὡς λέγει ὁ Ἀπ. Παῦλος, «πάθος ἀτιμίας καί ἀσχημοσύνης»²¹ καί πολύ χαρακτηριστικά ὑπογραμμίζει: «Μή πλανᾶσθε  οὔτε πόρνοι, οὔτε εἰδωλολάτραι, οὔτε μοιχοί, οὔτε μαλακοί, οὔτε ἀρσενοκοῖτες... βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι»²². Κατά συνέπειαν, γι' αὐτό καί ἡ Ἐκκλησία δέν δέχεται τόν «γάμο» τῶν ὁμοφυλοφίλων καί ὅ,τι σχετίζεται περαιτέρω μ' αὐτόν, ὅπως π.χ. υἱοθεσία τέκνων.

Βέβαια καί ὑπάρχουν πολλά ἄλλα θέματα πού σχετίζονται μέ τήν τιμή καί τόν σεβασμό τῆς προσωπικότητας τοῦ συνανθρώπου μας, μέ ζητήματα τοῦ ἔννομου ἀγαθοῦ τῆς ἰδιοκτησίας, τῆς πρόκλησης κινδύνου, τῆς παράβασης καθήκοντος, ἀκόμη καί ζητήματα πού προσβάλλουν τό θρησκευτικό συναίσθημα καί τήν ἐν γένει ἐκκλησιαστική τάξη. Ἀναφέρω γιά τά τελευταῖα αὐτά ζητήματα τήν βλασφημία, τήν περιΰβριση τῶν συμβόλων, τήν ἀντιποίηση κἄ. Πρέπει ὡστόσο νά ὑπογραμμίσουμε ὅτι μερικά ἀπ' ὅσα ἀναφέραμε, ὡς ἀδικήματα τοῦ Ποινικοῦ Κώδικα, δέν ὑπάρχουν πλέον, δηλαδή ἔχουν καταργηθεῖ ὡς ἐγκλήματα καί δέν ὑφίσταται ποινική δίωξη. Ὅμως ὑφίστανται γιά τήν χριστιανική ἠθική, ὡς ἁμαρτήματα. Κλασικά παραδείγματα εἶναι ἡ μοιχεία καί ἡ βλασφημία²³.

*

Ἀλλά ἴσως λεχθεῖ; Μήπως ἡ χριστιανική ἠθική εἶναι ἀπόκοσμος, ἀντικοινωνική, ὀπισθοδρομική καί πολύ σκληρή γιά τόν σύγχρονο ἄνθρωπο; Τελικά ποῦ εἶναι ἡ ἀγάπη τῆς Ἐκκλησίας;

     Αὐτές εἶναι εὔλογες ἀπορίες, ἀλλά λογικοφανεῖς. Ἡ Χριστιανική Ἠθική οὔτε ἀπόκοσμος εἶναι, οὔτε ἀντικοινωνική, μήτε ὀπισθοδρομική. Καί τοῦτο, ἐπειδή ἐνδιαφέρεται ἀσφαλῶς γιά τόν ἄνθρωπο πού ἔχει μπροστά του καί ὑπηρετεῖ. Ὀφείλουμε νά γνωρίζουμε ὅτι ἡ Χριστιανική Ἠθική δέν εἶναι παρωχημένη, γιατί ὁ ἄνθρωπος καί χθές καί σήμερα καί αὔριο εἶναι ὁ ἴδιος, ὡς ὕπαρξη. Εἶναι ὁ ἄνθρωπος μέ σῶμα, ψυχή, λογική, συναισθήματα, μέ τήν φθαρτότητα καί τήν αἰωνιότητα. Τό τριμερές τῆς ψυχῆς ὑφίσταται, ἤτοι τό λογικόν (ἤτοι ἡ διάκριση καλοῦ – κακοῦ, εὐσέβεια – ἀσέβεια, ἠθική – ἀνηθικότητα), τό ἐπιθυμητικόν (ἤτοι ὁ πόθος, φιλοδοξία, φιληδονία, ἀγάπη) καί τό θυμοειδές (ἤτοι ἀνδρεία, μῖσος, φθόνος, τά πάθη)²⁴.

     Ἀπό τήν ἄλλη, ὑπάρχει καί τό κακό, ἡ ἁμαρτωλή κατάσταση. Καί ἡ ἁμαρτία εἶναι ἁμαρτία, ὅσο καί ἄν ἐπιδιώκεται ἡ κάλυψή της, ἤ ἡ νομιμοποίησή της. Ἡ δέ ἁμαρτία, ὡς λέγει ὁ Ἱ. Χρυσόστομος: «Τῶν κερατίων ἡ γεύσις γλυκεῖά ἐστιν, ἀλλ' ὅμως καί σκληρά κατ' αὐτό τε καί τραχεῖα. Τοιαύτη γάρ καί τῆς ἁμαρτίας ἡ φύσις εὐφραίνει μέν μικρά, καί κολάζει μεγάλα˙ τέρπει πρόσκαιρα, καί μαστίζει αἰώνια»²⁵. Καί βέβαια, ἄν ἰσχυρισθοῦμε ὅτι «ἁμαρτίαν οὐκ ἔχομεν, ἑαυτούς πλανῶμεν καί ἡ ἀλήθεια οὐκ ἐστίν ἐν ἡμῖν»²⁶, θά μᾶς πεῖ ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης. Ὑπάρχει, λοιπόν, ἡ πολύμορφος καί «εὐπερίστατος»²⁷ ἁμαρτία καί ἡ δουλεία ὡς αἰχμαλωσία σ' αὐτή. Ἄλλωστε, «τέχνη τοῦ διαβόλου»²⁸ εἶναι νά πεῖ στούς ἀνθρώπους ὅτι δέν ὑπάρχει τό κακό. Ὅσον ἀφορᾶ στό λεγόμενον, ὅτι ἡ Χριστιανική Ἠθική ἔχει σκληρές τρόπον τινα ἐπιταγές, στό σημεῖο αὐτό, ἰσχύουν δύο παρατηρήσεις: Πρῶτον, ἡ χριστιανική ζωή δέν εἶναι εὔκολη ὑπόθεση. Τό λέγει ὁ ἴδιος ὁ Χριστός, ὅτι «στενή ἡ πύλη καί τεθλιμμένη ἡ ὁδός ἡ ἀπάγουσα εἰς τήν ζωήν καί ὀλίγοι εἰσίν οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν»²⁹. Καί δεύτερον, ἡ χριστιανική διδασκαλία καί ἠθική, ἀποτελοῦν θά λέγαμε τήν «πατρίδα τῆς ἀλήθειας». Δέν ψεύδεται. Δέν ἔχει ὑποκρισία, ἀντιφάσεις καί πεπλανημένες θέσεις. Λέγει τό ὀρθόν κατά Θεόν. Ποιό εἶναι τό σωστό. Τό δίκαιο, τό εὐσεβές.

     Καί ἡ ἀγάπη; Ἀκριβῶς ἡ χριστιανική ἠθική εἶναι ὅλη ἀγάπη, ὅσο κι ἄν αὐτό φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως παράδοξο. Θά θέσω τό ἐρώτημα: Ἡ χριστιανική ἠθική ἀπό ποῦ ἀπορρέει; Καί ἡ ἀπάντηση: Ἀπό τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ καί «ὁ Θεός ἀγάπη ἐστί»³⁰, θά γράψει ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης. Ἡ ἴδια, ἡ ποιμαίνουσα Ἐκκλησία εἶναι ἡ ἱστορία τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ γιά τόν ἄνθρωπο. Λοιπόν, ὁ Θεός συγκαταβαίνει καί ὁ ἄνθρωπος ἀνυψώνεται. Βλέπουμε ὅτι βασικό της μέλημα συνεχῶς, αἰῶνες τώρα, εἶναι ἡ μετάνοια τοῦ ἀνθρώπου. «Ἀληθεύοντας ἐν ἀγάπῃ»³¹ θά μᾶς πεῖ ὁ Ἀπ. Παῦλος. Δηλαδή, ἡ Ἐκκλησία μέ τήν διδασκαλία της, δείχνει τήν αὐθεντική ἀγάπη, λέει τήν ἀλήθεια. Ἄλλο εἶναι τό φαινόμενο τῆς ἀγαπολογίας, κενά λόγια, ἐπιπόλαια, περί μιᾶς δῆθεν ἀγάπης. Ἔτσι ἡ Χριστιανική Ἠθική δέν εἶναι ὀπισθοδρόμηση καί σκοταδισμός. Μεταμορφώνει πραγματικά, οὐσιαστικά, αὐθεντικά τόν ἄνθρωπο. Αὐτή εἶναι ἡ πορεία τῆς Ἐκκλησίας μέ τήν ἠθική της. Παραλαμβάνει τίς φθαρμένες εἰκόνες τοῦ Θεοῦ, ὅποιες καί ὅπως, κ' ἄν εἶναι αὐτές καί τίς ἀναγεννᾶ, τίς ἀνακαινίζει, τίς ξαναπλάθει πρός τήν θέωση. Δέν δείχνει καμμία κακία γιά τόν ἁμαρτωλό ἄνθρωπο. Συμπονᾶ, δακρύζει, σκύβει καί περιποιεῖται τήν πληγή, ἐπιχέει «ἔλαιον καί οἶνον»³². Θεραπευτήριο ψυχῶν εἶναι ἡ Ἐκκλησία. Ἀγάπη, ἀκριβῶς προσφέρει, καί τήν ἁμαρτία ἀποκρούει. Προσβλέπει πάντοτε στή σωτηρία τῆς ψυχῆς, γι' αὐτό καί καταδεικνύει τίς ἐνίοτε παρουσιαζόμενες ἀστοχίες στίς ποικίλες ἐπιλογές ζητημάτων ἤθους. Καί βέβαια, τό σπουδαιότερο τῆς Ἐκκλησίας διά τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας καί ἠθικῆς της εἶναι ἡ θεοκοινωνία. Ἐνδιαφέρεται πῶς ὁ ἄνθρωπος θ' ἀρέσει στό Θεό καί πώς θά φυλάττει τίς θεῖες ἐντολές. Αὐτός ὁ ἄνθρωπος θἆναι μακάριος. Γι' αὐτό δέν ἔχουν νόημα τά τέρποντα λόγια, ἀλλά τά ὠφελοῦντα τήν ψυχή μας.

     Καί κατόπιν ὅλων αὐτῶν, τίθεται τό ἐρώτημα καί θεωρῶ ὅτι εἶναι τό μεῖζον. Τί θέλουμε, ὑπακοή στό θέλημα τοῦ Θεοῦ ἤ μιά ζωή μακρυά ἀπ΄ τό Θεό; Ἡ ἐπιλογή γίνεται καθημερινά καί βέβαια ἀνήκει στό αὐτεξούσιό μας καί ἀσφαλῶς καί μέ τούς ἀνάλογους καρπούς. Πικρούς ἤ γλυκεῖς. Ἀλλά νά ξέρουμε ὅμως καί κάτι ἄλλο. Ἡ Χριστιανική Ἠθική εἶναι ὁ νόμος τοῦ Θεοῦ. Καί ὁ Θεός «οὐ μυκτηρίζεται»³³, δέν ἐμπαίζεται, ὡς λέγει ὁ Ἀπόστολος τῶν Ἐθνῶν Παῦλος, οἱ δέ πνευματικοί νόμοι ὑπάρχουν καί λειτουργοῦν._

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1. Ἀριστοτέλους, Ἠθικά Νικομάχεια 1106β.
2. Βλ. Νικολαΐδη Ἀποστ., Προβληματισμοί χριστιανικοῦ ἤθους, Ἀθήνα 2002.
3. Ὅπ. παρ. σελ. 14.
4. Μπρατσιώτου Νικ.: Ἀνθρωπολογία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ἐν Ἀθήναις 1983, σελ. 42.
5. Γεν. 1,26.
6. Ἰω. Δαμασκηνοῦ, Ἔκδοσις ἀκριβής τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, ΕΠΕ 1, 210.
7. Ράλλη Γ. - Ποτλῆ Μ.: Σύνταγμα τῶν θείων καί ἱερῶν κανόνων, Ἀθήνησιν 1852, τόμ. Β’, σελ. 518.
8. Γεν. 4,12.
9. Ἔξ. 20,15.
10. Ἰω. 8,44.
11. Μαντζαρίδου Γ.: Χριστιανική ἠθική, Θεσσαλονίκη 1991, σελ. 418 ἑπ.
12. Μητσοπούλου Ν.: Χριστιανική ἠθική, Ἀθῆναι 1992, σελ. 7 ἑπ.
13. Ματθ. 10,30.
14. Ἰώβ, 2,9-10.
15. Α’ Κορ. 6,18.
16. Βλ. Πρός τόν Λαόν, τῆς Ἱ. Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ἀριθμ. 52.
17. Ἰω. Χρυσοστόμου, Περί ὑπομονῆς, PG 60,725.
18. Πράξ. 15,20, Α’ Κορ. 6,13, 6,18, Γαλ. 5,19, Α’ Θεσσ. 4,3, Ἑβρ. 13,4, Ἀποκ. 19,2.
19. Ἑβρ. 13,4.
20. Ἐξ. 20,13.
21. Ρωμ. 1,26-27.
22. Α’ Κορ. 9-10.
23. Ἡ μοιχεία ὡς ποινικό ἀδίκημα καταργήθηκε τό 1982 καί ἡ βλασφημία τό 2019.
24. Βλ. Α’ Κανόνα Γρηγορίου Νύσσης εἰς Ράλλη Γ. - Ποτλῆ Μ., Σύνταγμα τῶν θείων καί ἱερῶν κανόνων, Ἀθήνησιν 1852, τόμ. Δ’, σελ. 296.
25. Ἰω. Χρυσοστόμου, Εἰς τήν παραβολήν τοῦ ἀσώτου, PG 59, 517A.
26. Α’ Ἰω. 1,8.
27. Ἑβρ. 12,1.
28. Λιούϊς Κ.: Τακτική τοῦ διαβόλου, 1941.
29. Ματθ. 7,14.
30. Α’ Ἰω. 4,16.
31. Ἐφεσ. 4,15.
32. Λουκ. 10,34.
33. Γαλ. 6,7.